III sinf
Bîrliqni idrîk etish
Bîrliqni idrîk etish màshg‘ulîtlàrining vàzifàlàri quyidàgilàrdàn ibîràt:
Qish fàslidàgi tàbiàt mànzàràlàrining gî‘zàlliklàrini, uning î‘zigà õîs õususiyatlàrini idrîk etish; tåvàràk-àtrîfdàgi và tàbiàtdàgi àfsînàviy gî‘zàlliklàrni kî‘rà bilish và idrîk etish; dàràõt shîõi và ildizlàridàgi qîr uyumlàri và bulutlàrdàgi turli shàkllàrni kî‘rà bilishgà î‘rgàtish, kuzàtuvchànlikni, fàntàziyani, îbràzli tàfàkkurni rivîjlàntirish; dåkîràtiv qush và hàyvînlàrni, bàliqlàrning î‘zigà õîs rànglàrini, tuzilishidàgi gî‘zàlliklàrni idrîk etishgà î‘rgàtish; shàhàr và qishlîq kî‘rinishlàrini î‘zigà õîs jihàtlàri bilàn tànishtirish.
Nàmunàviy tîðshiriqlàr
Mî‘’jizàkîr tàbiàt kî‘rinishlàrini idrîk etish. Shàhàr kî‘chàlàrini idrîk etish. Hàyvîn và qushlàrni, bàliqlàrni idrîk etish. "Yîzgi ishlàr" màvzusidà suhbàt î‘tkàzish.
Nàturàgà qàràb tàsvirlàsh
Nàturàgà qàràb tàsvirlàsh màshg‘ulîtlàrining vàzifàlàri quyidàgilàrdàn ibîràt:
à) Nàturàgà qàràb ràsm ishlàsh. Àlîhidà nàrsàlàrning ràsmini ishlàshdà uni qîg‘îz yuzàsidà tî‘g‘ri jîylàshtirishgà dîir bilim và màlàkàlàrni mustàhkàmlàsh, î‘rgàtish; nàrsàlàrning àsligà qàràb ràsm ishlàshdà imkîni bîrichà kî‘ðrîq ràng và ulàrning tuslàridàn fîydàlànishgà îdàtlàntirish; simmåtrik shàkldàgi nàrsàlàrni chizishdà î‘q chizig‘idàn fîydàlànishgà î‘rgàtish; turli shàkldàgi nàrsàlàrning tuzilishini kî‘rà bilishgà î‘rgàtish; ràsm ishlàsh màlàkàlàrini rivîjlàntirish; nàturàning shàkli, ràngi, î‘lchîvlàri, î‘lchîv nisbàtlàri, nàrsà bî‘làklàrining î‘zàrî bîg‘liqligini kî‘rà bilishgà và ulàrning õàràktårli tîmînlàrini ràsmdà tàsvirlày bilishgà î‘rgàtish.
Nàmunàviy tîðshiriqlàr
Îlmà, uzum, ànîr, båhi kàbi måvàlàrni, mîmàqàymîq, binàfshà, lîlàqizg‘àldîq kàbi gullàrni, shuningdåk kàðàlàk, ninàchi, tillàqî‘ng‘iz, kàbi hàshîrîtlàrni, qàldirg‘îch, sà’và kàbi qushlàrni î‘zigà qàràb àlîhidà ràsmini ishlàsh. 2-3 måvàlàrdàn tàshkil tîðgàn îddiy nàtyurmîrtlàrning ràsmini ishlàsh.
b) Nàturàgà qàràb hàykàl ishlàsh. Nàturàning (nàrsà, qush, hàyvînlàr) shàkli, hàjmi, tuzilishidàgi î‘zigà õîs muhim tîmînlàrini kî‘rà îlish và ulàrni lîy yîki ðlàstilindàn tàsvirlàsh yuzàsidàn màlàkàlàrni mustàhkàmlàsh; lîy và ðlàstilin, ståk bilàn ishlàshni yanàdà rivîjlàntirish; nàturàning õàràktårini nàzàrdà tutib hàykàl ishlàshning u yîki bu usulidàn fîydàlànish, qî‘l bilàn ðàyðàslàsh (butun bî‘làkdàgi lîydàn îrtiqchà jîylàrini îlib tàshlàsh, àyrim bî‘làklàrni ulàsh) yuzàsidàn îlingàn màlàkàlàrni mustàhkàmlàsh.
Nàmunàviy tîðshiriqlàr
Αyinchîq kîsmînàvt, qî‘chqîr, qî‘y, turnà, ît, õî‘tik, hî‘kiz kàbilàrning hàykàli và rål’åflàrini ishlàsh.
Kîmðîzitsiîn fàîliyat
Kîmðîzitsiya màshg‘ulîtlàrining vàzifàlàri quyidàgilàrdàn ibîràt:
à) Ràngtàsvir kîmðîzitsiyasi - turli kî‘rinish và vîqåàlàrni tàsvirlàgàndà îbràz và îb’yåktlàrni bî‘rttirib kî‘rsàtish uchun rànglàrdàn î‘rinli fîydàlànish; hàyvîn và îdàmlàrning hîlàtlàrini ifîdàli tàsvirlày îlish; bir nàrsàni ikkinchisi ðànàlàb turgàn hîldà tàsvirlàsh; màzmunli ràsmlàrdà ðlànlikni tàsvirlàshgà îid îlingàn bilimlàrni yanàdà mustàhkàmlàsh; màzmunli ràsmlàrdàgi îb’yåktlàrni î‘lchîv nisbàtlàrini tî‘g‘ri îlish; undàgi àsîsiy và ikkinchi dàràjàli îb’yåktlàrni àjràtib kî‘rsàtish màlàkàlàrini mustàhkàmlàsh; î‘quvchilàrni àõlîqiy jihàtdàn tàrbiyalàshgà kî‘màklàshish.
Nàmunàviy tîðshiriqlàr
"Kuzgi ishlàr","Qishgi î‘yinlàr","Shimîldàgi bug‘ulàr", "Àkvàriumdàgi bàliqlàr", "Fàntàstik dàràõt", "Dîrbîz bîlà", "Biz jàlàdàn qîchyaðmiz", "Yîmg‘irli kun", "Sàhrîdàgi tuyalàr kàrvîni", "Jînàjîn yaylîvlàrdà", "Tîg‘dà kuz", "Tîg‘làrning bàhîrgi kî‘rinishi", "Chànà uchish", "Hàyvînît bîg‘idà" màvzulàridà jàmîà bî‘lib và individuàl ràvishdà ràsmlàr ishlàsh.
b) Dåkîràtiv kîmðîzitsiya. Ijîdiy qîbiliyat và bàdiiy didni yanàdà î‘stirish; tî‘rtburchàk và dîirà shàklidàgi nàqshlàrning xususiyatlàri bilàn yaqindàn tànishtirish, hàmdà ànà shundày nàqshlàrdàn nàmunà kî‘chirish và mustàqil ràvishdà ijîdiy ishlàshgà î‘rgàtish; dåkîràtiv àmàliy sàn’àtgà dîir ibîràlàr và ulàrning mà’nîsi bilàn yaqindàn tànishtirish; nàqshlàrdà (yî‘lsimîn, tî‘rtburchàk, dîirà) shàkllàr bilàn birgà rànglàrning àlmàshinib kålishi hàqidà tushunchàlàr bårish; î‘quvchilàrning dåkîràtiv ishlàrdà qî‘llànilàdigàn màtåriàllàrning turli õususiyatlàri hàqidàgi bilimlàrini yanàdà kångàytirish; î‘zbåk õàlq àmàliy sàn’àti nàmunàlàri àsîsidà lîydàn î‘yinchîqlàr yasàshgà dîir bilim và màlàkàlàrni yanàdà mustàhkàmlàsh; birinchi và ikkinchi sinflàrdàgigà qàràgàndà bîlàlàrning ràng hàqidàgi bilimlàrini yanàdà kångàytirish; tàbiàtdàgi màvjud nàrsàlàrning rànglàrini kî‘rà bilish và uni àniqlày bilishgà î‘rgàtish; dåkîràtiv ishlàrdà rànglàrning î‘zigà õîs õususiyatlàrini àniqlày bilishgà î‘rgàtish; î‘quvchilàrning ràng tuslàri và ulàrning nîmlàri hàqidàgi tushunchàlàrini yanàdà bîyitish.
Illyustràtiv ràsm ishlàshdà ràngtàsvir màshg‘ulîtlàridàgi kàbi hàyvîn và îdàmlàrning hîlàtlàrini ifîdàli tàsvirlày îlish; ràsmdà tàsvirlàrning birini ikkinchisidàn ðànàlàb turgàn hîldà tàsvirlàshgà î‘rgàtish; ertàk và hikîyadàgi birîn bir vaqtni ràsm uchun tànlày bilish, ràsmdà àsîsiy và ikkinchi dàràjàli îb’åktlàrni àjràtib kî‘rsàtà bilishgà îid bilim và màlàkàlàrni rivîjlàntirish.
Nàmunàviy tîðshiriqlàr
Måvà và gullàr tàsviridàn yî‘lsimîn, kvàdràt, tî‘rtburchàk shàkldà nàqsh nàmunàlàridàn kî‘chirish. Ijîdiy tàrzdà nàqshlàr ishlàsh. Hàyvînlàr tàsvirini tàbiiy màtåriàllàrdàn (bàrglàr, î‘t-î‘lànlàr và hîkàzî) àððlikàsiya yî‘li bilàn ishlàsh. Vàrràkni bàdiiy båzàsh. "Tîshbàqà bilàn chàyîn" màsàli, î‘zbåk õàlq ertàklàridàn "Shàm kî‘tàrgàn mushuk","Bî‘ri bilàn mårgàn","Echki và uning bîlàlàri","Tulki bilàn tîvus" ertàklàri àsîsidà, “Àvàzõîn” dîstînigà ràsm ishlàsh. "Nàvrî‘z" bàyràmigà àtàb tàbriknîmà eskizini tàyyîrlàsh.
v) Hàykàltàrîshlik kîmðîzitsiyasi. Hàràkàtdàgi îdàm, hàyvînlàrning àsîsiy và tànà qismlàri, hàràkàtdàgi hîlàtlàrini, õàlq ustàlàrining î‘yinchîq yasàsh tåõnikàsi bilàn yaqindàn tànishishtirish và bu tåõnikàdà ishlàsh màlàkàlàrini hîsil qilish; tàsvirlàshgà î‘rgàtish; tàsvirlànàyîtgàn îbràzning kàyfiyatini hàykàldà ifîdàlày îlish; hàyvînlàrning õàràktårli hîlàtlàrdà tàsvirlàshgà î‘rgàtish; lîyni chî‘zish yîki bîsib yalðàytirish yî‘li bilàn hàykàl ishlàsh màlàkàlàrini î‘stirish; hàykàltàrîshlikdàgi kîmðîzitsiyalàrdà, îbràz yîki dåtàllàrning î‘zàrî bîg‘liqligini hisîbgà îlib tàsvirlàshgà î‘rgàtish.
Nàmunàviy tîðshiriqlàr
"Tuyalàr kàrvîni" (jàmîà ish), "Sirk sàhnàsidàgi tîmîshà", “Õî‘tik åtàklàgàn bîlà” màvzusidà, shuningdåk, “Bî‘ri bilàn mårgàn” ertàgi àsîsidà hàykàllàr ishlàsh.
Fîydàlànish uchun tàvsiya etilàdigàn tàsviriy sàn’àt àsàrlàrining rî‘yõàti:
G. Kàzàkîv. Qîvun bîzîri.
Ustî Mî‘min. Õirmîn., Ànîrlàr.
M. Jî‘ràbîåv. Hîsil.
Ð. Bånkîv. Dugînàlàr.
R. Låviskiy. Αzbåk õàlq ertàklàri, "Susàmbil"gà ishlàngàn illyustràsiyalàr.
R. Àhmådîv. Dàm îlish.
Å. Målnikîv. Ànîrlàr.
Yu. Yelizàrîv. Tàrvuzli nàtyurmîrt.
Α. Tànsiqbîyåv. Sirdàryî. Tîg‘dà kuz. Chîrvîq qurilishidà.
À. Màhkàmîv. Dîrbîzlàr. "Αzbåkistîn kî‘chmà sirki" såriyasidàn.
Q. Bàshàrîv. Αzbåkistîn kuzi. Sh àftîlilàr. Shîhimàrdîn yî‘li.
N. Qàràõàn. Sàri-Chålàk kî‘li.
Yu. Bîgîduõîv. Bàhîrgi ishlàr.
D. Mursàlimîv. Eski shàhàrdà.
V. Burmàkin. Îtà.
N. Kàshinà. Childirmà ushlàgàn qiz.
T. Muhàmådîv. "Shàm kî‘tàrgàn mushuk" nîmli õàlq ertàgigà ishlàngàn illyustràsiya.
S. Àbdullàåv. Îlmàli nàtyurmîrt.
UCHINCHI SINF ΑQUVCHILÀRINING BILIM, KO‘NIKMA VÀ MÀLÀKÀLÀRIGÀ QΑYILÀDIGÀN ÀSÎSIY TÀLÀBLÀR
Αquv yili îõiridàî‘quvchilàr quyidàgilàrni bilishlàri lîzim:
- tåvàràk-àtrîfdàgi, tàbiàtdàgi àjîyib và g‘àrîyib kî‘rinishlàrni, undàgi gî‘zàlliklàrni kî‘rà bilish và idrîk etish yuzàsidàn îlgàn bilimlàrini mustàhkàmlàsh;
- ràngtàsvir, dåkîràtiv hàykàltàrîshlik ishlàridà, màvzu và màzmun birligigà riîya qilgàn hîldà kîmðîzisiyalàr ishlàsh yuzàsidàn bilimlàrni kångàytirish và mustàhkàmlàsh;
I - II sinflàrdà î‘rgàngànlàridàn tàshqàri yanà 4-5 ràng nîmlàrini;
-I -II sinflàrdàgigà qàràgàndà yanà 10 gà yaqin ràssîmlàrning ism-shàrifini, àsàrlàrining nîmlàrini;
- tî‘g‘ri tî‘rtburchàk shàklidàgi nàqshlàrning î‘zigà õîs õususiyatlàri và ulàrni chizish tàrtibi, kîmðîzisiya tuzishdà qî‘llànilàdigàn elåmåntlàrni;
- î‘zbåk õàlq àmàliy båzàkli sàn’àtidà qî‘llànilàdigàn elåmåntlàrni và ibîràlàrni;
- tàbiiy màtåriàllàr (tuõum ðî‘chîqlàri, quritilgàn î‘t-î‘lànlàr, bàrglàr, gullàr, yåryîng‘îq ðî‘chîqlàri, ràngli tîshchàlàr) dàn dåkîràtiv nàqshlàr, àððlikàtsiyalàr tàyyîrlàsh yî‘llàrini; yaqindàgi nàrsàlàr shàklini uzîqdàgisigà nisbàtàn yirik kî‘rinishini;
kvàdràt và tî‘g‘ritî‘rtburchàk shàklidàgi nàqshlàrning î‘zigà õîs õususiyatlàri và ulàrni chizish tàrtibi, kîmðîzisiya elåmåntlàrini;
- î‘zbåk õàlq àmàliy sàn’àtidà qî‘llànilàdigàn elåmåntlàrni (gàjàk, jingàlàk, îygul, bàrg, ànîrgul, bîdîmgul, såbàrg chîrbàrg) nîmlàrini, tàbiiy màtåriàllàr (tuõum ðî‘chîqlàri, quritilgàn î‘t-î‘lànlàr, bàrglàr, gullàr, yîng‘îq ðî‘chîqlàri, ràngli tîshchàlàr) dàn mîzàikà, dåkîràtiv nàqshlàr, àððlikàtsiyalàr tuzish yî‘llàrini;
- tàsviriy sàn’àt àsàrlàrini kuzàtish îrqàli uning màzmunini erkin sî‘zlàb bårishni, tàsviriy sàn’àtgà îid ibîràlàr shàrhini;
- màvzuning màzmunigà kî‘rà ishlàtilàdigàn bàdiiy màtåriàllàrning turlàri và ulàrning nîmlàrini.
Αquvchilàr quyidàgilàrni bàjàràîlishlàri lîzim:
àkvàrål bî‘yîqlàri bilàn ishlàshdà "nàm" và "quruq" qîg‘îzlàrgà ràsm ishlàshni;
tàbiiy màtåriàllàrdàn sîddà và muràkkàb kî‘rinishdàgi qurish-yasàsh ishlàrini bàjàrishni;
- îddiy shàkldàgi nàrsàlàr guruhidàn tàshkil tîðgàn nàtyurmîrtlàrni izîhlàshni;
- qàychi bilàn qîg‘îzdàn zirh chizig‘i bî‘ylàb turli shàkllàr qirqishni;
tî‘rtburchàk shàklidàgi qutichàlàrning chåtlàri và qîðqîg‘ini nàqsh bilàn båzàshni;
hàykàltàrîshlik ishlàridà màzmunni ifîdàlày îlishni;
- ràngtàsvir, dåkîràtiv hàykàltàrîshlik ishlàrini bàjàrish yuzàsidàn jàmîà bî‘lib ishlàsh màlàkàlàrini yanàdà mustàhkàmlàsh;
- màzmunàn unchà muràkkàb bî‘lmàgàn ijîdiy nàqshlàr chizà îlish; - ràngli qîg‘îzlàr, tàbiiy và tàshlàndiq màtåriàllàr bilàn ishlàsh màlàkàlàrini yanàdà mustàhkàmlàsh.
Maqola sanasi:
